Diyabet şeker hastalığı nedir?

Diyabet

Diyabet (şeker hastalığı) nedir?

Diyabet, (şeker hastalığı) vücudumuzun yeterli miktarda insülin hormonu üretmemesi ya da ürettiği insülin hormonunun kullanılamaması durumunda gelişen, yüksek kan şekeri seviyesi ile seyreden ve ömür boyu süren bir hastalıktır.

Yediğimiz besinlerden özellikle karbonhidrat içeren besinlerin çoğu vücuda enerji sağlamak için glukoza dönüştürülür.

İnsülin, midenin arka yüzeyinde yerleşik bir organ olan pankreas tarafından salgılanır, kaslarımızın ve diğer dokuların kandan glukozu alıp enerji olarak kullanabilmesi için anahtar görevi görür.

Besinlerle kana geçen glukoz, insülin hormonu aracılığı ile hücrelere girer. Hücreler glukozu yakıt olarak kullanır. Besinlerle alınan glukoz miktarı vücudun ihtiyacından fazla ise karaciğerde ve yağ dokusunda depolanır.

İnsülinin yeterli miktarda üretilememesi veya kullanılamaması sonucu besinlerle kana karışan glukoz hücre içine giremez ve kanda yükselmeye başlar.

Kan şekerinin normal değeri nedir?

Sağlıklı bir kişide kan şekeri düzeyi açlık halinde 120 mg/dl, yemeğe başladıktan 2 saat sonra ölçülen tokluk halinde 140 mg/dl’nin üstüne çıkmaz.

Açlıkta veya toklukta ölçülen kan şekeri düzeyinin bu değerlerin üstünde olması diyabetin varlığını gösterir.

Diyabet (şeker hastalığı) sıklığı nedir?

Dünya Sağlık Örgütü’nün açıklamasına göre dünyada en çok ölüme sebep olan hastalıklardan biri diyabettir.

Uluslararası Diyabet Federasyonunun son yaptığı tahminlere göre yetişkinlerde % 9.3 oranında, yani neredeyse 10 kişiden birinde diyabet görülmekte ve dünya üzerinde yaklaşık 463 milyon diyabetli bulunmaktadır ve bu rakamın 2025 yılında 578 milyona ulaşacağı tahmin edilmektedir. Türkiye’deki diyabet prevalansı da %11,1 oranındadır.

Diyabet’in (şeker hastalığı) belirtileri nelerdir?

Diyabet hastalarının yaklaşık yarısı, hastalıklarının farkına varmadan yaşamaktadırlar. Yani çok büyük bir belirti hissetmemektedirler.

Bu nedenle, diyabet açısından riski kişilerin hiçbir belirti hissetmeseler bile düzenli olarak şeker ölçümü yaptırmaları önerilir.

Diyabet hastalığının en sık görülen belirtilerinden bazıları şunlardır:

  • Çok su içmek
  • Sık idrara çıkmak
  • Halsizlik
  • Yorgunluk
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Görme bulanıklığı

Diyabet (şeker hastalığı) tanısı nasıl konur?

Kan şekeri ölçümü, yükleme kan şekeri testi ve HbA1C ölçümü ile tanı konur.

Günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekerinin 200 mg/dl’nin üstünde olması ve diyabete ait belirtilerin olması, açlık kan şekerinin 126 mg/dl veya üstünde olması,75 g glukoz çözeltisi kullanılarak yapılan şeker yüklemesi testinden sonraki 2. saatte kan şekeri düzeyinin 200 mg/dl veya üstünde olması ve HbA1C değerinin 6.5 mg/dl’nin üzerinde olması ile diyabet tanısı konur.

Diyabetin (şeker hastalığı) tipleri nelerdir?

  • Tip 1 diyabet: Daha çok gençlerde görülen ve insülinle tedavi edilen otoimmün bir hastalıktır.
  • Tip 2 diyabet: Daha çok erişkinlerde görülen, vücutta insülin salgısı yetersiz olmasından ve insülin direncinden kaynaklanan, beslenme-egzersiz-ilaçlarla tedavi edilen bir hastalıktır.
  • Gestasyonel diyabet (Gebelik diyabeti): Hamileliğin 24. haftasından sonra, plasenta hormonlarının insülinin etkilerini bloke etmesi (insülin direnci oluşturması) nedeniyle ortaya çıkan hastalıktır.
  • Diğer nedenlere bağlı diyabet: Bazı ilaçlar, bazı pankreas hastalıkları, enfeksiyonlar, endokrin hastalıklar, nadir genetik sendromlar, ailevi tek gen mutasyonları (monogenik diyabet) gibi nedenler de diyabete yol açabilir.

Diyabet (şeker hastalığı) tedavisi ve diyabet ile yaşam

Kan şekeri düzeyinin ilaçlar ile kontrol altına alınması, sağlıklı yeme alışkanlığı, fiziksel olarak aktif yaşam ve düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Diyabet tedavisinde hedef, kan glukozunun normal düzeylere indirilmesi ile birlikte olası zararlarının ve kardiyovasküler (kalp-damar sistemi ile ilgili) risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıdır.

Kilo kontrolü sağlanması, kan basıncı ve lipid düzeyleri gibi diğer bilinen risk faktörlerinin de kontrol edilmesi gerekir.

Diyabetli bireyler, hastalık iyi kontrol edilmezse kalp krizi veya felç gibi kalp damar hastalıkları geliştirme riski altındadır. Ayrıca bu bireylerde görme kaybı, ayak ve bacak amputasyonu ve böbrek yetmezliği riskleri daha yüksektir.

Diyabet (şeker hastalığı) eğitiminin önemi

Diyabet gibi kronik hastalıkların tedavi başarısı, diyabetli bireyin sağlık ekibi ile işbirliği içerisinde tedavi sürecine aktif katılımına bağlıdır. Diyabetli birey kendi başına bilinçli bakım kararları verebilmeli ve bunları sürdürebilmelidir.

Bunun için bilgi, davranışsal, duygusal, psikososyal ve somut kaynaklar kendisine sağlanmalıdır. Bu ancak sağlık çalışanlarının vereceği diyabet eğitimi ile sağlanabilir. Diyabet eğitimi diyabetli bireylerin diyabeti, diyabetin yaşamları üzerindeki etkilerini ve davranışlarını nasıl değiştireceklerini ayrıntılı bir şekilde kavramalarını sağlar.

Diyabetten (şeker hastalığı) nasıl korunuruz?

Tip 1 diyabet için önlenebilen bir risk faktörü yoktur.

Tip 2 diyabetten korunmak için, kilo kontrolünü ve artmış fiziksel aktiviteyi hedefleyen yaşam tarzı değişiklikleri önemlidir

Rakamlarla diyabet (şeker hastalığı)

Dünya Sağlık Örgütü’nün 21. yüzyılın en büyük sağlık sorunlarından biri olarak tanımladığı diyabet hastalığı için, risklerin farkında olup, ortaya çıkmasını engellemek veya ötelemek mümkündür.

Uluslararası Diyabet Federasyonunun 9. Diyabet Atlası’na göre 2019 yılında dünyada;

  • 20-79 yaş arası 463 milyon diyabet hastası mevcuttur, bu rakam 2045 yılında 700 milyona ulaşacaktır.
  • Tip 2 diyabet görülme oranı birçok ülkede artmaktadır.
  • Diyabetli hastaların %79’u düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamaktadır.
  • 65 yaş üstünde 5 kişiden 1’inde diyabet mevcuttur.
  • Diyabetli kişilerin yarısına henüz diyabet tanısı konmamıştır.
  • Diyabet sebebi ile 4.2 milyon ölüm vardır.
  • Diyabete bağlı sağlık harcamaları, toplam sağlık harcamalarının %10’udur.
  • Dünyadaki Tip 1 diyabetli çocuk ve ergen sayısı 1.1 milyondur.
  • Dünyadaki 6 doğumdan biri gestasyonel diyabetten etkilenmektedir.
  • 374 milyon kişinin Tip 2 diyabet olma riski taşımaktadır.

Kaynaklar: 

  1. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/beslenmehareket-haberler/sağlığa-bakış-diyabet.html
  2. https://www.who.int/health-topics/diabetes
  3. https://www.idf.org/aboutdiabetes/what-is-diabetes/facts-figures.html
  4. https://www.diabetesatlas.org/en/sections/worldwide-toll-of-diabetes.html
  5. https://www.diabetes.org/diabetes
  6. https://www.turkdiab.org/diyabet-hakkinda-hersey.asp?lang=TR&id=46
  7. http://www.diabetcemiyeti.org/c/diyabet-nedir
  8. https://sagligim.gov.tr/diyabet/diyabet-liste/259-diyabet-nedir/955-spesifik-nedenlere-bagli-diyabet.html
  9. https://sagligim.gov.tr/diyabet/diyabet-liste/259-diyabet-nedir/936-tip1-diyabet.html
  10. https://www.cdc.gov/diabetes/basics/risk-factors.html

Benzer İçerikler